Ururka Dhalinyarada Soomaaliyeed (SYL): Taariikhda Halgameed ee Xorriyadda Soomaaliya

 

Hordhac

Ururka Dhalinyarada Soomaaliyeed (SYL) wuxuu ahaa urur siyaasadeedkii ugu horreeyay ee Soomaaliyeed, laguna aasaasay Muqdisho 15-kii May 1943.  Ururkan wuxuu horseeday halgankii xornimada ee dalka, isagoo ka soo horjeestay gumeysigii Talyaaniga iyo Ingiriiska.  SYL waxay ahayd tiir-dhexaadka midnimada Soomaaliyeed, waxayna door weyn ka ciyaartay aasaaska Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. 

Aasaaska SYL

SYL waxaa lagu aasaasay Muqdisho, gaar ahaan xaafadda Xamarweyne, iyadoo ay sameeyeen 13 dhalinyaro ah oo Soomaaliyeed.  Aasaasayaashaasi waxay ka kala yimaadeen beelaha kala duwan ee Soomaaliyeed, taasoo muujinaysa midnimada iyo wadajirka ay ururku ku dhisnaa. 

Aasaasayaashii SYL

13-kii xubnood ee aasaasay SYL waxay kala ahaayeen: 

1. Yaasin Xaaji Cusmaan Sharmaarke

2. Maxamed Xirsi Nuur

3. Maxamed Sheekh Cusmaan

4. Cali Xasan

5. Cusmaan Geedi Raage

6. Daa’uud Xaaji Cusmaan Sharmaarke

7. Cabdulqaadir Sheekh Sakhawudeen

8. Maxamed Faarax Hilowle

9. Khaliif Huurdo Maalin

10. Maxamed Cabdalla Xasan

11. Dheere Xaaji Dheere

12. Xaaji Maxamed Xuseen

13. Maxamed Cali Nuur 

Xubnahan waxay ka yimaadeen beelaha kala duwan sida Majerteen, Abgaal, Tunni, Sheikhaal, Habar Awal Isaaq, Reer Xamar, iyo Dabarre, taasoo muujinaysa in ururku uu ahaa mid qaranimo ku dhisan. 

Hadafka iyo Ujeeddooyinka SYL

SYL waxay lahayd saddex ujeeddo oo waaweyn: 

1. **Midnimada Soomaaliyeed (Somaliweyn):**  In la mideeyo dhamaan dhulka ay Soomaalidu degto, oo ay ka mid yihiin Soomaali Galbeed, NFD (Waqooyi Bari Kenya), iyo Jabuuti. 

2. **La dagaallanka qabyaaladda:**  In la ciribtiro qabyaaladda si loo helo bulsho mideysan oo horumarsan. 

3. **Kor u qaadista wacyiga bulshada:**  In la kordhiyo aqoonta iyo wacyiga bulshada si ay u fahmaan xuquuqdooda iyo waajibaadkooda. 

Kaalinta SYL ee Halgankii Xorriyadda

SYL waxay door muhiim ah ka ciyaartay halgankii xorriyadda ee Soomaaliya.  Ururku wuxuu abaabulay mudaharaadyo, shirar, iyo ololayaal siyaasadeed oo lagu muujinayo rabitaanka shacabka Soomaaliyeed ee ah in ay helaan xornimo.  SYL waxay sidoo kale xiriir la sameysay ururo kale oo Afrikaan ah oo halgan ugu jiray xornimada, taasoo kor u qaadday taageerada caalamiga ah ee Soomaaliya. 

Hoggaamiyeyaashii SYL

SYL waxay lahayd hoggaamiyeyaal kala duwan oo door weyn ka ciyaaray horumarinta ururka: 

**Cabdulqaadir Sheekh Sakhawudeen:**  Wuxuu ahaa madaxweynihii ugu horreeyay ee SYL. 

**Yaasin Xaaji Cusmaan Sharmaarke:**  Wuxuu ahaa xoghayaha guud ee SYL. 

**Xaaji Maxamed Xuseen:**  Wuxuu noqday hoggaamiye muhiim ah oo ururka ka tirsanaa. 

**Cabdullaahi Ciise Maxamuud:**  Wuxuu noqday ra’iisul wasaarihii ugu horreeyay ee Soomaaliya. 

**Aadan Cabdulle Cusmaan (Aadan Cadde):**  Wuxuu noqday madaxweynihii ugu horreeyay ee Soomaaliya. 

Doorashadii 1960 iyo Xorriyadda

1-dii Luulyo 1960, Soomaaliya waxay heshay xornimo, iyadoo la mideeyay gobolladii Waqooyi iyo Koonfureed.  SYL waxay ku guuleysatay doorashadii ugu horreysay ee dalka, iyadoo Aadan Cabdulle Cusmaan loo doortay madaxweyne, halka Cabdullaahi Ciise Maxamuud uu noqday ra’iisul wasaare. 

Burburkii SYL

21-kii Oktoobar 1969, afgambi militari ayaa dhacay, waxaana xukunka la wareegay Maxamed Siyaad Barre.  Dowladdii militariga waxay kala dirtay dhammaan xisbiyadii siyaasadeed, oo ay ku jirto SYL.  Tan iyo markaas, SYL si rasmi ah uguma jirto siyaasadda dalka, balse dhaxalkii ay reebtay ayaa weli muuqda. 

Gabagabo

SYL waxay ahayd tiir-dhexaadka halgankii xorriyadda ee Soomaaliya.  Ururku wuxuu muujiyay sida dhalinyarada Soomaaliyeed ay u horseedi karaan isbeddel iyo horumar.  Inkastoo SYL aysan si rasmi ah u jirin maanta, haddana taariikhdeeda iyo dhaxalkii ay reebtay ayaa weli dhiirigelin u ah jiilka cusub ee Soomaaliyeed.